Το ακόλουθο κείμενο του πολωνού κοινωνιολόγου Ζίγκμουντ Μπάουμαν είναι απόσπασμα παρέμβασής του σε θεωρητικό συμπόσιο με θέμα την ενσωμάτωση των μεταναστών, που έγινε στο Ρίμινι τον Νοέμβριο του 2009.

Το να ζούμε με τους ξένους δεν είναι καθόλου καινούριο στη νεότερη ιστορία. Αλλά η ιδέα ήταν σε χοντρές γραμμές ότι όποιος είναι ξένος, διαφορετικός από σένα, αργά ή γρήγορα θα χάσει τον χαρακτήρα του ξένου.

Η κυρίαρχη πολιτική απέναντι στους ξένους, κατά το μεγαλύτερο μέρος της νεότερης ιστορίας, υπήρξε μια πολιτική αφομοίωσης: «Εσείς είστε εδώ, είστε φυσικά κοντινοί μας. Ας γίνουμε επομένως και πνευματικά, διανοητικά, ηθικά όμοιοι», πράγμα που σημαίνει να αποδεχόμαστε τις ίδιες οικουμενικές αξίες, όπου όμως ως «οικουμενικές» εννοούσαμε πάντοτε τις «δικές» μας αξίες.

Επομένως, με αυτή την προοπτική, όπου το ότι είναι ξένοι ήταν μόνον μια προσωρινή δυσάρεστη ενόχληση, δεν υπήρχε η ιδέα ότι οφείλουμε να διδαχθούμε να ζούμε με τον διαφορετικό. Τώρα, πρώτη φορά στη νεότερη ιστορία, φτάσαμε να αντιληφθούμε ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι.

Η νεωτερικότητα υπήρξε πάντοτε μια περίοδος μαζικών μεταναστεύσεων προσώπων από τη μια ήπειρο στην άλλη, από τη μιαν άκρη του κόσμου στην άλλη, από τη μια κουλτούρα στην άλλη. Και η μετανάστευση γινόταν από ανάγκη, σε περιστάσεις στις οποίες τα λεγόμενα υπεράριθμα πρόσωπα

Συνέντευξη στον Βασιλη Μουρδουκουτα*

Αβεβαιότητα, αστάθεια, ευθραυστότητα, παροδικότητα, ρίσκο: Πέντε λέξεις που αποκαλύπτουν διαμιάς τη φυσιογνωμία και το πνεύμα των καιρών μας. Πέντε ειδοποιά γνωρίσματα της ρευστής εποχής μας, σύμφωνα με τον κορυφαίο κοινωνιολόγο και πολιτικό στοχαστή Ζίγκμουντ Μπάουμαν, όπως τα σκιαγραφεί σε συνέντευξή του στην «Κ». Με αφορμή τη μετάφραση στα ελληνικά του έργου του «Ρευστή Αγάπη, Για την Ευθραυστότητα των Ανθρώπινων Δεσμών» (εκδ. Εστία), και με δεδομένη την αυξανόμενη δημοτικότητα των βιβλίων του στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, ζητήσαμε από τον Πολωνό στοχαστή, αυτόν τον ιδιότυπο «φιλελεύθερο σοσιαλιστή», όπως αυτοπεριγράφεται, να μας αποκαλύψει μερικές από τις πτυχές της πολυσχιδούς του σκέψης.

Σύμφωνα με τον Μπάουμαν, στη ρευστή εποχή μας τίποτε δεν μπορεί ή δεν πρέπει να θεωρείται συμπαγές. Ολα τείνουν ή οφείλουν να είναι παροδικά, εφήμερα, βραχύβια. Αυτό που έχει σήμερα αξία, για τον ακατάβλητο homo consumens, είναι το βραχυπρόθεσμο, η νέα αφετηρία, η πλαστικότητα της ύπαρξης. Οι καιροί επιτάσσουν την ευελιξία, την αδιάλειπτη ετοιμότητα για μια νέα αρχή, τη δυνατότητα αυτόματης αδρανοποίησης των όποιων δεσμών. Αλλωστε, οι δεσμοί συνιστούν τροχοπέδη, εμποδίζουν την αλλαγή, καθώς –απαιτώντας τη σταθερότητα και την αφοσίωση– μας καθιστούν δύσκαμπτους.

Από τη ζωή ως μαραθώνιο περνάμε έτσι στη ζωή ως καρουζέλ. Μια ζωή δίχως μακροπρόθεσμες επιδιώξεις, δίχως ηθικές δεσμεύσεις ή ανησυχίες, μια ζωή που μόνον ως συρραφή αυτοτελών επεισοδίων θα μπορούσε να περιγραφεί. Μοναχικοί κι αδέσμευτοι πλάνητες στο βασίλειο της ηθικής ευλυγισίας, στέκουμε ανάλγητοι απέναντι στη διαιώνιση της κάθε είδους φτώχειας, δεν αισθανόμαστε καμία ουσιαστική ευθύνη, καμία δέσμευση, καμία υποχρέωση απέναντι στην αδικία, στην ταπείνωση, στην απουσία αξιοπρέπειας. Ωστόσο, για τον Ζίγκμουντ Μπάουμαν, η ηθική μας διάσταση συνταυτίζεται με τη δέσμευσή μας προς τον άλλο: τον συνάνθρωπο, τον συμπολίτη, τον φίλο, τον σύντροφο, τον ξένο. Επιλέγουμε να είμαστε ηθικοί, αναγνωρίζοντας την ευθύνη μας προς τον άλλο, επειδή έχουμε ήδη επιλέξει να είμαστε άνθρωποι. «Σε αυτήν ακριβώς την επιλογή βασίζεται η ανθρώπινή μας αξιοπρέπεια» υποστηρίζει, και σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται η σημασία της όποιας ριζοσπαστικής πολιτικής – πολιτικής που επιδιώκει την επαναφορά της ηθικής στη δημόσια σφαίρα.

Εν συνόλω, το έργο και η σκέψη του Μπάουμαν πρεσβεύουν την ανάγκη για μια κοινωνιολογία ανοικτή, χειραφετητική και κριτική. Μια κοινωνιολογία που υπερασπίζεται με σθένος την ανθρωπιά.

— Εχετε περιγράψει τον εαυτό σας ως φιλελεύθερο σοσιαλιστή. Δεν θα μπορούσε να πει κάποιος πως ένας τέτοιος συνδυασμός είναι αντιφατικός;

— Ναι, υπάρχει αντίφαση, αλλά την ίδια στιγμή ο φιλελευθερισμός και ο σοσιαλισμός μόνοι τους θα ήταν μάλλον μονόπλευροι, θα έμοιαζαν τυραννικοί και θα παρήγαν πολλές διαφωνίες. Ο φιλελευθερισμός αντιπροσωπεύει την ατομική ελευθερία, ο σοσιαλισμός την ατομική ασφάλεια που εγγυάται η κοινωνία.

Σύντομη ανάγνωση για τους κατά Ζίγκμουντ Μπάουμαν ρευστούς καιρούς και τα «ανθρώπινα σκουπίδια»

Ο όρος «ανθρώπινα σκουπίδια» εισήχθη στην κοινωνιολογική επιστήμη μέσα από τις σκέψεις που διατυπώνει ένας από τους μεγαλύτερους κοινωνιολογικούς στοχαστές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για τον Ζίγκμουντ Μπάουμαν, ο οποίος επιχειρεί μια προσέγγιση της εποχής μας μέσα από ένα αλληλένδετο πλέγμα πολιτισμικών μορφών. Κυρίαρχο στοιχείο στην κοινωνιολογική σκέψη του είναι η ρευστότητα, η οποία χαρακτηρίζει τις ανθρώπινες σχέσεις, τα συναισθήματα και την ταυτότητα των ατόμων. Ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων εξουσίας και πολιτικής, ο ρόλος των νέων τεχνολογιών και η σύγχρονη καπιταλιστική λειτουργία οδηγούν σε νέα δεδομένα, μεταξύ των οποίων και η δημιουργία του «ανθρώπινου πλεονάσματος» των μεταναστών.

Οπως υποστηρίζει, βασικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης εποχής, εκτός από τη ρευστότητα, είναι και η αβεβαιότητα, η οποία επιτείνεται από τις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης σε οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο. Μεταξύ άλλων ο Μπάουμαν διαπιστώνει ότι έχουμε να κάνουμε με μια «κοινωνία κατανάλωσης», στην οποία ο άνθρωπος ορίζεται σε σχέση με το τι καταναλώνει.

Παραιτήθηκαν 15 στελέχη-μέλη του ΠΑΣΟΚ

Την παραίτησή τους από τις θεσμικές θέσεις που κατέχουν ανακοίνωσαν 15 στελέχη και μέλη του ΠΑΣΟΚ και της Νεολαίας του Κινήματος, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την πολιτική του κόμματος.

«Οι ψευδαισθήσεις για όλους μας τελείωσαν. To ΠΑΣΟΚ μπροστά σε αυτή την τόσο κρίσιμη συγκυρία για τη χώρα μας και το λαό μας αρνήθηκε κάθε προοδευτική λύση και αφομοίωσε την νεοφιλελεύθερη ατζέντα που της επιβλήθηκε από το εξωτερικό. Έπαψε να είναι σοσιαλιστικό όταν όλοι οι χειρισμοί ευνοούσαν τους λίγους και οδηγούσαν στην εξαθλίωση τους πολλούς. Έπαψε να είναι πατριωτικό όταν επέλεξε να μην διεκδικεί τα δίκαια του Ελληνισμού. Έπαψε να αποτελεί φορέα δημοκρατίας για την χώρα όταν επέλεξε να συμμετέχει σε μια κυβέρνηση με μη αιρετό πρωθυπουργό με συμμετοχή της δεξιάς και της ακροδεξιάς», αναφέρουν, μεταξύ άλλων, σε κοινή επιστολή που έστειλαν στον γραμματέα του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ Μιχάλη Καρχιμάκη.

Τα περισσότερα από τα εν λόγω στελέχη προέρχονται από τη Νεολαία ΠΑΣΟΚ και το ρεύμα των «Νέων Σοσιαλιστών».

Οι υπογράφοντες το κείμενο προέρχονται από διάφορες περιοχές της χώρας και δεν ψήφισαν στις εσωκομματικές εκλογές του ΠΑΣΟΚ.

Συγκεκριμένα, το κείμενο υπογράφουν οι εξής: Αντώνης Ελευθεριάδης, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ και του Πολιτικού Συμβουλίου της Νεολαίας, Νίκος Στεφάνου, Θεοδώρα Χατζηπέτρου (μέλη Ν.Ε. Α΄ Θεσσαλονίκης του ΠΑΣΟΚ), Απόστολος Πέλλιος, Αλέξανδρος Ρήγας, Πετρούλα Ρέντζου, Δήμος Ξηντάρης, Ακης Καλαμάρας, Μαρία Παππά, Θοδωρής Τσότσος, Πέτρος Γρηγοριάδης, Κωνσταντίνος Σταμάτης, Παναγιώτης Τζιβάνης, Γιώργος Κουγιουμτζόγλου, Αλέξανδρος Ζήνας.

Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ